شستن کفش کوهنوردی؛ روش تمیز کردن، خشک کردن و نگهداری
تمیز کردن و شستن کفش کوهنوردی فقط برای ظاهر بهتر آن نیست؛ باقی ماندن گل، شن و رطوبت میتواند بهمرور رویه، چرم، درزها و عملکرد کفش را تحت تأثیر قرار دهد. بهترین روش این است که بعد از برنامه، آلودگیها را با برس و آب ولرم پاک کنید، کفش را بدون حرارت مستقیم خشک کنید و در صورت نیاز، آبگریزی سطحی آن را با محصول مناسب تجدید کنید.
چرا باید کفش کوهنوردی را تمیز کنیم؟
کفشهای کوهنوردی و طبیعتگردی در تماس مستقیم با گل، خاک، شن، آب و سنگ قرار دارند. باقی ماندن این آلودگیها فقط ظاهر کفش را خراب نمیکند؛ ذرات شن و خاک میتوانند با هر بار خمشدن کفش در بافت رویه نفوذ کنند و به مرور باعث فرسایش آن شوند.
گل خشکشده نیز میتواند رطوبت را در چرم نگه دارد و روند خشکشدن آن را مختل کند. تمیز کردن منظم کفش باعث میشود آلودگی قبل از تجمع و سختشدن از روی آن برداشته شود و عمر مفید کفش افزایش پیدا کند.
تمیز کردن کفش همچنین برای زیره اهمیت دارد. گل و سنگریزههای گیرکرده بین شیارهای زیره میتوانند اصطکاک کفش با سطح زمین را کاهش دهند. پاک کردن زیره علاوه بر حفظ چسبندگی، به جلوگیری از انتقال بذر گیاهان و آلودگیهای خاک از یک منطقه طبیعی به منطقه دیگر کمک میکند.
وسایل مورد نیاز برای شستن کفش کوهنوردی
برای تمیز کردن بیشتر کفشهای کوهنوردی به تجهیزات خاصی نیاز ندارید. وسایل زیر معمولاً کافی هستند:
-
برس نرم یا برس مخصوص کفش
-
یک برس کوچک یا مسواک قدیمی برای شیارها و قسمتهای ظریف
-
آب ولرم
-
پارچه یا اسفنج تمیز
-
شوینده مناسب کفش یا شوینده ملایم سازگار با جنس کفش
-
یک تشت یا ظرف مناسب
-
روزنامه یا کاغذ برای کمک به خشکشدن داخل کفش
اگر کفش از چرم، نبوک یا جیر ساخته شده است، قبل از استفاده از هر شوینده یا ماده مراقبتی، دستورالعمل سازنده را بررسی کنید. محصولات مخصوص یک جنس ممکن است برای جنس دیگری مناسب نباشند.
چگونه کفش کوهنوردی را بشوییم؟
۱. بندها و کفی داخلی را جدا کنید
قبل از شروع شستوشو، بندهای کفش را باز کرده و خارج کنید. اگر کفی داخلی قابل جدا شدن است، آن را نیز بیرون بیاورید.
خارج کردن این قسمتها باعث میشود دسترسی به بخشهای مختلف کفش بهتر شود و داخل کفش نیز سریعتر خشک شود. بندها و کفی را میتوان جداگانه با آب ولرم و شوینده ملایم تمیز کرد.
۲. گل و سنگریزههای درشت را جدا کنید
اگر کفش گلآلود است، ابتدا اجازه دهید گل تا حدی خشک شود و سپس با برس یا ضربههای آرام، آلودگیهای درشت را جدا کنید.
سنگریزههای گیرکرده در زیره را نیز خارج کنید. برای این کار میتوانید کف دو کفش را بهآرامی به هم بزنید یا از یک جسم مناسب برای خارج کردن سنگهای گیرکرده در شیارها استفاده کنید.
هدف این مرحله این است که قبل از تماس کفش با آب، بیشترین مقدار آلودگی خشک از روی آن برداشته شود.
۳. سطح کفش را با برس تمیز کنید
با یک برس نرم، گردوغبار و گل باقیمانده روی رویه را پاک کنید. برس را با فشار زیاد روی سطح نکشید، بهخصوص اگر کفش از نبوک، جیر یا پارچههای حساس ساخته شده است.
برای قسمتهایی مانند اطراف بندها، زبانه، درزها و محل اتصال رویه به زیره میتوانید از برس کوچکتر استفاده کنید.
۴. کفش را با آب ولرم تمیز کنید
پس از حذف آلودگیهای خشک، کفش را با آب ولرم خیس کنید و با برس نرم یا اسفنج، قسمتهای آلوده را تمیز کنید.
برای تمیزکاری معمول، مقدار کمی شوینده مناسب کفش کافی است. نیازی به استفاده زیاد از مواد شوینده نیست.
از آب بسیار داغ استفاده نکنید؛ حرارت بالا میتواند به چسبها، برخی مواد رویه و اجزای داخلی کفش آسیب بزند.
۵. کفش را کاملاً آبکشی کنید
پس از تمیز کردن، کفش را با آب تمیز آبکشی کنید تا باقیمانده شوینده از رویه و درزها خارج شود.
باقی ماندن مواد شوینده روی کفش میتواند روی جنس رویه یا لایههای فنی آن تأثیر منفی بگذارد. بنابراین آبکشی کامل، بخش مهمی از فرایند شستوشو است.
برای کفشهای دارای لایه ضدآب و تنفسپذیر نیز دستورالعمل سازنده را در اولویت قرار دهید. توصیه عمومی GORE-TEX نیز استفاده از آب ولرم، مقدار کمی شوینده مایع و خودداری از سفیدکننده و ماشین لباسشویی است.
چه موادی برای شستن کفش کوهنوردی مناسب نیستند؟
هر ماده شویندهای برای کفش کوهنوردی مناسب نیست. بهخصوص اگر کفش دارای چرم، نبوک، جیر یا ممبران ضدآب باشد.
بهتر است از موارد زیر استفاده نکنید:
-
سفیدکننده و مواد حاوی کلر
-
شویندههای شیمیایی قوی
-
لکهبرهای نامناسب
-
صابونهای قالبی معمولی، مگر اینکه سازنده کفش استفاده از آن را تأیید کرده باشد
-
واکس یا گریس نامناسب برای کفشهای دارای ممبران تنفسپذیر
-
آب بسیار داغ
مهمترین اصل این است که شوینده باید با جنس رویه کفش سازگار باشد. توصیه سازنده کفش همیشه بر توصیههای عمومی اولویت دارد.
آیا میتوان کفش کوهنوردی را در ماشین لباسشویی شست؟
خیر، شستن کفش کوهنوردی در ماشین لباسشویی معمولاً توصیه نمیشود.
حرکت مکانیکی، ضربه، چرخش و شرایط شستوشوی ماشین میتواند به چسبها، ساختار کفش، رویه و لایههای فنی آن آسیب بزند. حتی برای کفشهای دارای GORE-TEX نیز توصیه رسمی این برند، شستوشوی دستی و خودداری از ماشین لباسشویی است.
به همین دلیل، اگر کفش شما دستورالعمل خاصی ندارد، شستوشوی دستی انتخاب مطمئنتری است.
چگونه زیره کفش کوهنوردی را تمیز کنیم؟
زیره کفش معمولاً بیشترین تماس را با گل، شن و سنگ دارد و تمیز کردن آن برای حفظ اصطکاک اهمیت زیادی دارد.
ابتدا با یک برس نسبتاً محکم، گل و خاک خشکشده را از روی زیره جدا کنید. سپس سنگریزههایی را که داخل شیارهای عاج گیر کردهاند خارج کنید.
اگر گل بهشدت خشک و سفت شده است، فقط قسمت زیره را برای مدتی با آب خیس کنید تا گل نرم شود. سپس با برس آن را تمیز کنید.
پس از تمیز شدن زیره، تمام شیارها را بررسی کنید تا گل یا سنگریزهای در آن باقی نمانده باشد.
تمیز کردن زیره فقط به عملکرد کفش مربوط نیست. پاککردن گل و خاک از زیر کفش قبل از ورود به منطقه طبیعی دیگر، احتمال انتقال بذر گیاهان مهاجم و آلودگیهای خاک را نیز کاهش میدهد.
چگونه داخل کفش کوهنوردی را تمیز کنیم؟
داخل کفش به دلیل تماس مستقیم با پا، عرق و رطوبت، نیاز به مراقبت جداگانه دارد.
شستن کفی داخلی
کفی را از کفش خارج کنید و با آب ولرم و مقدار کمی شوینده ملایم بشویید. میتوانید از دست یا برس نرم استفاده کنید.
پس از شستوشو، کفی را جداگانه در محیطی با جریان هوای مناسب قرار دهید تا کاملاً خشک شود.
کفی خیس را داخل کفش قرار ندهید؛ زیرا رطوبت باقیمانده میتواند باعث ایجاد بوی نامطبوع و شرایط نامناسب برای رشد میکروارگانیسمها شود.
تمیز کردن فضای داخلی کفش
اگر داخل کفش بهشدت کثیف شده است، میتوانید آن را با مقدار کمی آب ولرم و شوینده مناسب تمیز کنید. سپس آب آلوده را خارج کرده و کفش را با آب تمیز آبکشی کنید.
از آب داغ استفاده نکنید و کفش را بیش از اندازه در آب غوطهور نکنید، مگر اینکه دستورالعمل سازنده چنین کاری را مجاز دانسته باشد.
از بین بردن بوی بد کفش
برای بوی نامطبوع، اولین اقدام باید خشککردن کامل کفش و شستن کفی باشد.
در صورت باقی ماندن بو، میتوان مقدار کمی جوش شیرین داخل کفش ریخت و اجازه داد چند ساعت یا یک شب بماند. سپس کفش را کاملاً تکان دهید تا پودر باقیمانده خارج شود.
جوش شیرین جایگزین شستوشو و خشککردن اصولی نیست؛ اگر کفش مرتباً بوی بد میگیرد، معمولاً باید علت اصلی یعنی تجمع رطوبت و آلودگی داخلی برطرف شود.
اگر کفش کپک زده باشد چه کنیم؟
کپک معمولاً در نتیجه باقی ماندن رطوبت و نگهداری کفش در محیط نامناسب ایجاد میشود.
ابتدا آلودگی قابل مشاهده را با برس پاک کنید و سپس کفش را طبق دستورالعمل جنس رویه تمیز کنید. برای برخی کفشها محلول رقیق آب و سرکه سفید بهعنوان راهکار پاکسازی کپک پیشنهاد شده است، اما استفاده از آن برای تمام جنسها مناسب نیست؛ بنابراین پیش از استفاده، سازگاری آن با متریال کفش را بررسی کنید.
پس از تمیزکاری، مهمترین مرحله خشککردن کامل کفش و نگهداری آن در محیط خشک و دارای تهویه است.
چگونه کفش کوهنوردی را خشک کنیم؟
خشککردن اشتباه میتواند به اندازه شستوشوی نادرست به کفش آسیب بزند.
بعد از شستوشو این مراحل را انجام دهید:
-
کفی داخلی را خارج کنید.
-
بندها را باز بگذارید تا جریان هوا بهتر وارد کفش شود.
-
کفش را در محیطی خشک و دارای تهویه قرار دهید.
-
برای افزایش جریان هوا میتوانید از پنکه استفاده کنید.
-
در صورت نیاز، مقدار مناسبی روزنامه یا کاغذ داخل کفش قرار دهید.
-
هر زمان کاغذ خیس شد، آن را تعویض کنید.
-
تا خشک شدن کامل کفش، آن را در کمد یا فضای بسته قرار ندهید.
استفاده از روزنامه میتواند به جذب رطوبت داخلی کمک کند، اما کفش را بیش از اندازه با کاغذ پر نکنید؛ فشردن شدید فضای داخلی ممکن است فرم کفش را تغییر دهد. روشهای خشککردن با جریان هوای طبیعی و دمای معمولی نیز در توصیههای مراقبت از کفشهای فنی تأکید شدهاند.
آیا میتوان کفش کوهنوردی را با سشوار خشک کرد؟
بهتر است از سشوار با حرارت بالا استفاده نکنید.
همچنین کفش را کنار بخاری، شوفاژ، شومینه، آتش کمپ، اجاق هیزمی یا سایر منابع حرارتی مستقیم قرار ندهید. گرمای زیاد میتواند چسبهای کفش را ضعیف کند، فرم برخی قسمتها را تغییر دهد و روند فرسودهشدن چرم را سرعت ببخشد.
اگر به خشکشدن سریعتر نیاز دارید، افزایش جریان هوا با پنکه یا استفاده از خشککن مخصوص کفش، در صورت سازگاری با دستورالعمل سازنده، گزینه بهتری است.
چگونه کفش کوهنوردی را بعد از خشک شدن نگهداری کنیم؟
پس از خشکشدن کامل، کفش را در محلی خشک، خنک و دارای تهویه نگهداری کنید.
فضاهایی مانند صندوق عقب خودرو، پارکینگ بسیار گرم، زیرشیروانی داغ یا محیطهای مرطوب برای نگهداری طولانیمدت مناسب نیستند.
کفش را در حالی که هنوز مرطوب است داخل کمد یا کیف قرار ندهید. قبل از نگهداری طولانیمدت نیز مطمئن شوید کفی و فضای داخلی کاملاً خشک شدهاند.
شرایط دمایی پایدار و دور بودن از رطوبت و گرمای شدید به حفظ فرم و ساختار کفش کمک میکند.
آیا کفش کوهنوردی ضدآب نیاز به ضدآبسازی مجدد دارد؟
بله، اما باید بین ضدآب بودن کفش و آبگریزی سطح بیرونی آن تفاوت قائل شد.
در بسیاری از کفشهای فنی، لایه ضدآب مانند GORE-TEX در ساختار داخلی کفش قرار دارد و رویه بیرونی نیز با یک پوشش آبگریز موسوم به DWR محافظت میشود.
با گذشت زمان، DWR ممکن است ضعیف شود. یکی از نشانههای آن این است که قطرات آب دیگر روی سطح کفش جمع نمیشوند و به شکل قطرههای کروی حرکت نمیکنند، بلکه رویه بیرونی آب را جذب میکند.
این وضعیت لزوماً به معنی خراب شدن ممبران ضدآب نیست؛ اما خیس شدن مداوم رویه میتواند باعث سنگینتر شدن کفش، احساس رطوبت بیشتر و کاهش راحتی شود.
چه زمانی DWR را تجدید کنیم؟
یک آزمایش ساده انجام دهید: مقدار کمی آب روی سطح تمیز و خشک کفش بریزید.
اگر آب روی سطح جمع شده و به شکل قطرات از روی کفش حرکت میکند، احتمالاً هنوز نیازی به تجدید DWR ندارید.
اگر آب بهسرعت در رویه جذب میشود، زمان بررسی و در صورت نیاز تجدید آبگریزی سطحی فرا رسیده است.
برای کفش GORE-TEX چه مادهای استفاده کنیم؟
برای کفشهای دارای GORE-TEX، از محصولی استفاده کنید که برای کفش و متریال رویه آن مناسب باشد. دستورالعمل خود سازنده کفش را نیز بررسی کنید.
راهنمای رسمی GORE-TEX استفاده از محصولات آبپایه و اسپریهای پمپی DWR را برای تجدید آبگریزی پیشنهاد میکند و نسبت به استفاده از واکسها و گریسهایی که میتوانند تنفسپذیری کفش را تحت تأثیر قرار دهند هشدار میدهد.
نکته مهم این است که ممبران GORE-TEX را نباید با واکس یا گریس بهصورت مستقیم «ضدآب» کرد. اگر رویه کفش چرمی است، نوع چرم و دستورالعمل سازنده تعیین میکند که چه نوع محصول مراقبتی باید استفاده شود.
مراقبت از کفشهای چرمی با کفشهای پارچهای متفاوت است
تفاوت کفشهای هایکینگ و ترکینگ
همه کفشهای کوهنوردی را نباید دقیقاً به یک روش مراقبت کرد.
کفشهای تمامچرم
چرم در صورت خشکشدن بیش از حد ممکن است انعطافپذیری خود را از دست داده و ترک بخورد. بنابراین علاوه بر تمیزکاری، ممکن است به محصول مراقبتی مخصوص چرم نیاز داشته باشد.
با این حال، استفاده بیش از اندازه از نرمکننده یا محصولات چرب نیز مناسب نیست؛ زیرا میتواند چرم را بیش از حد نرم کند و ویژگیهای ساختاری کفش را تغییر دهد.
کفشهای نبوک و جیر
برای نبوک و جیر باید از محصولات مخصوص همین متریال استفاده شود. واکسها و چربیهای مخصوص چرم صاف را نباید بهصورت خودکار روی این متریالها استفاده کرد.
کفشهای پارچهای و مصنوعی
این کفشها معمولاً با برس نرم، آب ولرم و شوینده سازگار با متریال قابل تمیز کردن هستند. اگر کفش دارای ممبران ضدآب باشد، شوینده و محصول آبگریز باید با ساختار آن سازگار باشند.
اشتباهات رایج هنگام شستن کفش کوهنوردی
چند اشتباه میتواند عمر کفش را کوتاه کند:
-
شستن کفش در ماشین لباسشویی
-
استفاده از آب داغ
-
استفاده از سفیدکننده یا شوینده قوی
-
خشک کردن کفش روی بخاری یا کنار آتش
-
قرار دادن کفش خیس در کمد یا کیف
-
استفاده از واکس و گریس نامناسب روی کفشهای دارای ممبران تنفسپذیر
-
استفاده از یک شوینده برای تمام انواع چرم، نبوک، جیر و پارچه
-
قرار دادن کفی خیس داخل کفش
-
بیتوجهی به سنگریزههای گیرکرده در زیره
-
ضدآبسازی مجدد بدون اینکه ابتدا کفش بهدرستی تمیز شود
هر چند وقت یکبار کفش کوهنوردی را تمیز کنیم؟
زمان مشخص و یکسانی برای همه کفشها وجود ندارد. میزان آلودگی و شرایط برنامه مهمتر از تعداد دفعات استفاده است.
اگر در مسیر گلآلود، خیس یا برفی بودهاید، بهتر است بعد از همان برنامه کفش را تمیز کنید.
در مسیرهای خشک و کمگردوغبار، تمیزکاری کامل ممکن است با فاصله بیشتری انجام شود؛ اما بهتر است بعد از هر برنامه حداقل خاک و سنگریزههای سطحی و زیره را پاک کنید.
برای برنامههای طولانی، تمیز کردن کفش در اولین فرصت بعد از بازگشت، از خشک و سفت شدن گل و ماندگاری رطوبت جلوگیری میکند.
جمعبندی
برای افزایش عمر کفش کوهنوردی، لازم نیست بعد از هر برنامه آن را بهطور کامل بشویید؛ اما نباید گل، خاک و رطوبت را برای مدت طولانی روی آن باقی بگذارید. بند و کفی را جدا کنید، آلودگی را با برس و آب ولرم پاک کنید، از شوینده سازگار با جنس کفش استفاده کنید و اجازه دهید کفش در دمای معمولی و با جریان هوا خشک شود.
در کفشهای ضدآب نیز زمانی که آب دیگر روی سطح به شکل قطرات باقی نمیماند، وضعیت DWR را بررسی کنید و در صورت نیاز از محصول مناسب برای تجدید آبگریزی استفاده کنید. مهمتر از همه، دستورالعمل سازنده کفش را برای متریال و فناوری بهکاررفته در همان مدل در اولویت قرار دهید.
پرسشهای متداول
آیا شستن کفش کوهنوردی به ضدآب بودن آن آسیب میزند؟
اگر کفش با روش مناسب، شوینده سازگار و بدون حرارت شدید تمیز شود، شستوشوی اصولی نباید به ساختار ضدآب آن آسیب بزند. مشکل معمولاً از شوینده نامناسب، حرارت یا روش شستوشوی نادرست ایجاد میشود.
آیا میتوان کفش کوهنوردی را با مایع ظرفشویی شست؟
برای بعضی کفشها مقدار کمی شوینده ملایم ممکن است قابل استفاده باشد، اما انتخاب مطمئنتر، شویندهای است که برای همان جنس و نوع کفش توصیه شده باشد. دستورالعمل سازنده را بررسی کنید.
آیا کفش کوهنوردی را میتوان با سشوار خشک کرد؟
حرارت مستقیم و زیاد توصیه نمیشود. برای خشکشدن سریعتر، جریان هوا با پنکه یا خشککن مخصوص کفش که با دستورالعمل سازنده سازگار باشد، گزینه بهتری است.
چرا نباید کفش کوهنوردی را روی بخاری خشک کرد؟
حرارت زیاد میتواند چسبهای کفش را تضعیف کند، فرم بعضی قسمتها را تغییر دهد و باعث خشک و فرسوده شدن سریعتر چرم شود.
چگونه بوی بد کفش کوهنوردی را از بین ببریم؟
ابتدا کفی را خارج و جداگانه تمیز کنید و اجازه دهید کفش و کفی کاملاً خشک شوند. اگر بو باقی ماند، میتوان برای مدت محدود از مقدار کمی جوش شیرین داخل کفش استفاده کرد و سپس آن را کاملاً خارج کرد.
آیا کفش GORE-TEX را باید ضدآبسازی مجدد کرد؟
خود ممبران GORE-TEX برای ضدآب بودن نیاز به اسپری ضدآب ندارد؛ چیزی که معمولاً نیاز به تجدید دارد، آبگریزی سطح بیرونی یا DWR است. وقتی آب دیگر روی سطح کفش به شکل قطرات باقی نمیماند، میتوان DWR را بررسی و در صورت نیاز تجدید کرد.
از کجا بفهمیم DWR کفش از بین رفته است؟
مقدار کمی آب روی رویه تمیز کفش بریزید. اگر آب روی سطح جمع شده و به شکل قطرات حرکت میکند، آبگریزی هنوز فعال است. اگر آب در رویه جذب شود و سطح کفش خیس و تیره شود، احتمالاً زمان تجدید DWR رسیده است.
آیا میتوان کفش کوهنوردی را در ماشین لباسشویی شست؟
خیر، مگر اینکه سازنده همان مدل صراحتاً چنین روشی را مجاز اعلام کرده باشد. برای بیشتر کفشهای فنی، شستوشوی دستی روش ایمنتری است.
هر چند وقت یکبار باید کفش کوهنوردی را تمیز کنیم؟
بعد از برنامههای گلآلود، خیس یا بسیار کثیف بهتر است کفش همان روز یا در اولین فرصت تمیز شود. در برنامههای خشک نیز بهتر است پس از هر استفاده، حداقل خاک و سنگریزههای رویه و زیره پاک شوند.
آیا میتوان برای همه کفشهای کوهنوردی از یک واکس استفاده کرد؟
خیر. نوع چرم، نبوک، جیر، پارچه و وجود ممبران ضدآب روی انتخاب محصول مراقبتی تأثیر دارد. استفاده از واکس یا گریس نامناسب ممکن است تنفسپذیری یا ویژگیهای فنی کفش را کاهش دهد.
